Index
Srpska Crnja
Nasi Velikani
Crnja Kroz Slike
Spomenicko nasledje
Prezentacije
Srpske Pesme
Sport
                                        Srpska Crnja se nalazi u centralno-istocnom delu Banata na geografskim koordinatama; 45-43-21 Sever   -   20-41-54 Istok
Iz istorije Srpske Crnje
Prema popisu stanovnistva Torontalske zupanije iz 1787. godine, Crnja je imala 185 kuca u kojima je zivelo 240 porodica.
Ozenjenih muskaraca bilo je 317, neozenjenih 443, dva svestenika, 128 seljaka, "naslednika seljaka i gradjana" 123, inkvinila 181, zena ukupno 634, sto je cinilo 1394 zitelja.Stara Banatska kapa
Prosecna velicina porodice bila je 5,81 clanova.
Crnju je kao i ostala naselja i dobar deo povrsina od Zombolja do Cesterega uzeo 1790. godine u zakup pukovnik Jozef Cekonjic.
Pored Madjara, koje navodi grof Teleki, koji je 1794 obisao mnoga mesta u Banatu, Backoj i Sremu, u svom izvestaju koji tim povodom pravi, Cekonjic je odmah poceo na svoja imanja da naseljava i nemce.
Tako je vec 1790. tik uz postojece naselje Crnja u kome zive srbi naselio 55 porodica Nemaca.
Bio je to zacetak buduce politicke opstine Nemacka Crnja, koja ce 1808. godine imati oko 200 kuca.
Pored privatnih poseda, Crnja je 1797. imala i posed komorskog vlastelinstva od 4664. katastarskih jutara zemlje.
Prema podacima iz popisa poreskih obveznika, obavljenog 1828. godine, Srpska Crnja ima ukupno 1354 poreskih obveznika od kojih su:
- sesionalci 142
- inkvinili 246
- subinkvinili 93,
44 braca poreskih obveznika, 238 njihovi sinovi i 88 kceri, 23 sluge, 1 sluskinja 23 zanatlije i dvojica trgovci.
Nemacka Crnja ima ukupno 560 poreskih obveznika.
- sesionalci nijedan
- inkvinili 171
- subinkvinili 52
osmoro brace, 65 sinova i 38 kceri.
Srazmerno je znatno vise sluga (njih 24) i sluskinja (3).
Zanatlija ima 13 a samo jedan trgovac.
Ovde treba objasniti pojedine nazive za poreske obveznike:
- sesionalci su oi koji imaju celu kmetovsku sesiju,
- inkvinili nisu imali ni jednu cetvrtinu sesije i
- subinkvinili nisu imali nikakve imovine.
- kao zanatlije upisani su oni poreski obveznici kojima je zanat bio glavno zanimanje i donosio im deo prihoda.
Godine 1836 obe Crnje imaju 4370 stanovnika, Srpska 2832, i Nemacka 1538.
Srpska Crnja imala je, za ono vreme,jos uvek novu, baroknu crkvu zidanu u vremenu od 1775 do 1778.godine
Nemacka Crnja ima crkvu, koju je svojim novcem podigao pukovnik Cekonjic, i koja je osvecena 1.sep.1808.
Godine 1850, prema zvanicnim popisima stanovnika, Srpska Crnja ima ukupno 3586. Nemacka Crnja, posebna politicka opstina, ali i naselje koje sa Srpskom Crnjom cini jedinstvenu urbanu celinu ima iste godine 2076 stanovnika.
Godine 1857, Srpska Crnja ima cak 4276 stanovnika:
- pravoslavni 3580
- rimokatolika (uglavnom nemaca) 655,
- jevreji 30,
- luteranci 7 i
- kalvinaca 4.
Iste godine Nemacka Crnja ima 2234 stanovnika od kojih su samo trojica pravoslavne vere, a svi ostali su Nemci po narodnosti.
Oba naselja zajedno imaju, dakle 1857. godine 6510 stanovnika i cine, posle Zombolja najvece naselje od 22 naseobine Zomboljskog sreza.
Prema izvestaju od 10. oktobra 1863 kojeg salju Dionisije Jaksic i Konstantin Kuzmanovic, drugi paroh crnjanski nadleznoj sluzbi Temisvarske eparhije, Cnja je podeljena na dve parohije.
Prva u kojoj je paroh Dionisije, ima 290 domova i 1649 zitelja.
Dionisijev kolega, Konstantin Kuzmanovic ima samo dva doma i 45 parohijana vise.
Srpska Crnja dakle ima te 1863. godine ukupno 582 doma i 3343 pravoslavna stanovnika.
U ovom izvestaju se nalazi i podatak da parohu pored ostalog pripada i sesija zemlje, koja iznosi 24 jutra oranice 6 K.J. livade i 3 jutra pasnjaka, sto ukupno cini 33 katastarska jutra, pa se odavde moze videti koliko je zemlje pripadalo Srbima u Crnji po popisu poreskih obveznika 1828.godine ako se zna koliko je jedna sesija iznosila.
Srpska Crnja je u svojoj istoriji imala puno burnih dogadjaja koji su kreirali opstanak i napredak sela. Bez obzira na dogadjaje i prilike u Crnji, Banatu pa i u citavoj Evropi i Svetu, Crnja je imala snage da napreduje u svim pogledima. Ekonomski je jacala, rasla brojcano, postajala lepsa, jaca gostoljubivija,......! Da bi se to na neki nacin zavrsilo negde sezdesetih godina proslog,XX-tog veka. Kazem, zavrsilo, jer je negde tad nastao jedan drugi ciklus u kome je Crnja pocela da se smanjuje u svakom pogledu. Nesto pre tog vremena nestalo je jedno jako poljoprivredno imanje koje se posle drugog rata zvalo "Simo Solaja", pre rata je pripadalo nemackom delu Crnji i bilo jedno od najjacih u tadasnjoj Vojvodini, zajedno saKarta Banata Poljoprivrednim Dobrom "Jaksicevo" koje je bilo pod upravom srpskog dela Crnje a u posleratnom periodu pod upravom crnjana starosedelaca. Treba reci da je Srpska Crnja po izlasku iz rata 1945 godine bilo jedno sasvim samostalno selo koje je mogli i zivelo potpuno nezavisno od ostalog dela novorodjene drzave. Crnja je u to vreme imala fabriku alkohola, spiritanu, kako smo je zvali, fabriku lana i konoplje, sopstvenu termocentralu, tu su se proizvodila konzumna jaja i pilici, ogromna stocna farma sa negde 6000-7000 hektara obradive zemlje, ergela konja i dva salasa, "Kostanac" i "Lenhard", koje je bilo u posedstvu PD "Jaksicevo". Dok je u samoj Srpskoj Crnji bila isto tako ogromna farma sa pribliznim brojem hektara zemlje, mlin sa pekarom koja je proizvodila hleb za celu opstinu. Do kraja sezdesetih godine to je sve nestalo, osim mlina koji i dalje melje i pece hleb za Crnju i okolinu. Danasnje Crnja nije neko izgubljeno mesto u vremenu, prerasla je u jedan drugaciji zivot, a dali taj zivot odgovara mestu i ljudima koji zive u njoj jos ce vreme da pokaze. Jedno je sigurno, danas Crnja ne proizvodi ni deo onoga sto je proizvodila pre 200 godina a i broj stanovnika je priblizan tom periodu. Velike povrsine najplodnije zemlje na SVETU su u dubokom parlogu, niko i ne pomislja da je koristi osim nakupaca koji na neki nacin lesinare preostali zivalj koji jos zaore po koju brazdu da bi opstao. No o danasnjici ce biti reci na drugoj stranici ovog kazivanja o mom rodnom mestu Srpskoj Crnji, pa cemo zato poceti o onim lepim naprednim danima i godinama kad se radom i trudom punila kotarka, deca vriskala veselo i danju i nocu, kad su komsije bile dobrodosle i drage iako se na njin racun pravilo puno sprdacine. Srpska Crnja je jedno od najstarijih mesta u Banatu, pominje se u pisanom obliku jos 1373 godine. U to vreme Banat je bio naseljen pretezno Srbima (Rasanima).  Polozaj naselja je bio od velikog znacaja za odrzanje i nalazio se na najvisem delu u okolini, danasnjem Menosu, bas na mestu gde sam ja odrastao. Taj deo je za ravnicarske prilike izrazito uzvisen sto se dobro uocava sa istocne strane negde dvesta do dvesta pedeset metara od kuce u kojoj sam ja rastao. Naime na tom mestu je kratka padina od jedno dvadesetak metara gde smo se mi deca zimi sankali. Ta padina se proteze severno i juzno, na severu prolazi ispod bivse termocentrale, radionice, voznog parka skroz prema rumunskoj granici i nekadasnjiKarta Banatam bazenima za potapanje kudelje uz samu granicu. Juzno ide nekadasnjom prugom malog koloseka prema Lenhardu i Kostancu ispod farme svinja, naselja Vojvoda Bojovic i lalinskog dela Srpske Crnje. Oblik koji je to uzviseno zemljiste zauzimalo je izduzen, slican gredi tako da je naselje jedno vreme bilo oslovljavano i sa "Crna Greda" zbog zemljista i oblika. Inace samo zemljiste u okolini Srpske Crnje je crno ko ugarak pomalo svetlucavo, pogotovu na kisi od "masnoce", tesko za obradu ali zato jako plodno, pa su Lale znale da kazu da kad bi kamen pao u nju da bi niko. Prva naselja su bila bas na mestu gde je danasnja farma svinja sto je ustanovljeno pri gradnji same farme. Na tom mestu je nadjeno jako mnogo grncarije i ostataka neke vrste civilizacije koa je u to vreme bila prisutna. Tadasnji Banat je bio vrlo nenaseljen predeo sa organizovanim naseljima i pored Crnje u to vreme se zna za naselje Zombolj, 1333, Orosin, danasnje Rusko Selo, 1333, Peterda, danasnje Radojevo, 1334. Istorija Crnje do dolaska turaka, polovinom 16-tog veka je gotovo nepoznata, osim poneki zapis u ugarskim knjigama, nista nije istrazivano i pored obilja uslova. Poske Mohacke bitke u kojoj su turci potukli ugarsku vojsku i omogucili sebi prodor na sever, osvojili su Temisvar 1552 godine i time stavili pod svoju upravu celokupnu teritoriju banata, takozvani Temisvarski pasaluk kojeg su cinili sandzaci i nahije. Crnja je pripadala Canadskom sandzaku. Grad i tvrdjava Canad su se nalazili na reci Moris istocno od Segedina a varosi koje su se tad nalazile u Canadskom sandzaku su bile; Araca, Becej, Modos i Beckerek.U vreme turske vlasti Crnja je bila znacajno naselje sto se vidi iz popisa stanovnistva iz 1660 godine kad su zapisane familije pop Bogdana, Ranit, Prodan, Golic, Vukoman, Fijat, Djuradj, Maksim Vujic, Grujica, Mios Figetski. Iz tog vremena su i prvi zapisi o postojanju popa i crkve u Crnji. Turci su u Crnji imali svoju posadu koja je uglavnom sluzila za osmatranje a najbolja pretpostavka je da je ta posada bila na teritoriji danasnjeg Menosa. Turci su u to vreme uveli neku vrstu samouprave sa knezom na celu, koji se starao za naseljavanje "raje", naroda, i ubiranje "haraca", poreza. U drugoj polovini XVII veka, turci su poceli gubiti na svim bojnim poljima. Od Turskog poraza pod Becom 1683 godine pa sve do bitke kod Sente 1697 godine koja je bila odlucujuca za njihovo proterivanje sa severne strane Save i Dunava, Osmanlije su trpeli poraz za porazom. Mnogi Crnjani su ucestvovali u bitci kod Sente na strani Austije goneci ih sve do Temisvara. Zadnja bitka sa turcima odigrala se kod Ceneja 1699 godine gde je isto tako ucestvovalo dosta Crnjana. Posle proterivanje turaka sa Menosa tu se naselilo 13 familija buducih crnjana, to su; Stevanovi, Markovi, Tomini, Arsen-Miljanicevi, Gajini, Ivini, Jova sa tri sina od kojih su postali, Rackovi od sina Racka, Radini od Rade i Jovini od sina Mije, Gavrilovi, Glisini, Milankovi, Aleksini, Nenadovi. Oni su tu zatekli crnjane starosedeoce pa se, za tadasnje vreme, naselje naglo povecalo i pocelo siriti prema jugu duz crnjanske "grde". Stanovnici Crnje zive u nekoj vrsti polunomadizma, plandujuci po raznim okolnim uzvisenjima i ostrvcima nekadasnjih velikih jezera i mocvara tadasnjeg vremena, gajeci srogu i baveci se lovom i ribarstvom. Banat je zvanicno pripao Austriji tek 1718 godine mada su vec 1716 i 1717 godine poceli da sprovode politiku unapredjenja privredno zaostalog Banata. Prvi vojnicki i gradjanski guverner Banata bio je Konjicki general, grof Klaudius Florimund Mersi, koji je napravio prvi plan za privredni razvoj i kolonizaciju Banata. Prema Mersijevom planu kolonizacije prvo bi bili naseljeni nemci kao nosioci poljoprivrede jer su oni pretezno bili zemljoradnici, dok su Srbi, Ruuni bili skloni ka stocarstvu. Za Srbe koji su bili naseljeni od ranije u Banatu bilo je predvidjeno da postepeno predju na zemljoradnju, koji su od ranije bilo poznati kao izuztno dobri "carski" vojnici, sto su mnogi odbili jer su to bile jako velike promene za njih. U Banat su doseljavani jos i Francuzi, Spanci koji su bili jako dobri za gajenje vinove loze, izgradnju kanala, puteva. Madjari su isto tako naseljavani kao izvrsni povrtlari, uzgajivaci duvana. Isto tako i Bugari su bili naseljavani u Banat poznati zbog svog izvrsnog povrtarsta.
Sva pitanja i komentare o ovom sajtu slati na e-mail adresu srpskacrnja@gmail.com.    
Copyright © 2000-2007 http://www.SrpskaCrnja.com